İki Devlet, Tek Millet… Peki, Ya Strateji?

Engin Yılmaz / Köşe yazısı: Ankara ile Bakü arasındaki kardeşlik söylemi güçlü. Ancak İsrail’le ilişkiler, enerji ticareti ve savunma iş birlikleri, iki ülkenin bölgesel önceliklerinin ne ölçüde örtüştüğü sorusunu gündeme taşıyor. Herkes başörtüsünü konuşuyor. Oysa asıl mesele, Türkiye ile Azerbaycan’ın aynı stratejik çizgide yürüyüp yürümediği. “İki devlet, tek millet” söylemi iki ülke arasındaki kardeşliği vurguluyor. Ancak İsrail’le enerji ticareti ve savunma iş birlikleri, dış politika tercihlerinin her zaman örtüşmeyebileceğini düşündürüyor. Başörtüsü tartışmasıyla bu stratejik ilişkiler arasında doğrudan bir bağ bulunduğunu gösteren somut kanıtlar olmadan kesin hüküm vermek mümkün değil. Ancak tartışmanın zamanlaması ve iki ülkenin bölgesel öncelikleri arasındaki olası farklılıklar sorgulanmayı hak ediyor. Çünkü asıl mesele, kimin başörtüsünü konuştuğundan çok, Ankara ile Bakü’nün kritik bölgesel konularda ne kadar aynı düşündüğüdür. Türkiye ile Azerbaycan arasındaki tartışmanın merkezinde gerçekten başörtüsü mü var, yoksa gözden kaçan başka siyasi ve ekonomik başlıklar mı bulunuyor? Kamuoyu başörtüsü üzerinden yürüyen tartışmaya odaklanırken, meselenin arka planında İsrail’le ilişkiler, enerji ticareti ve savunma iş birlikleri de dikkat çekiyor. “İki devlet, tek millet” söylemi iki ülke arasındaki tarihsel ve kültürel yakınlığı anlatıyor. Ancak bu yakınlık, dış politikada bütün tercihlerin örtüştüğü anlamına gelmez diye düşünüyorum. Azerbaycan’da başörtüsüne yönelik kısıtlamaların uzun süredir uygulandığı yönündeki bilgiler doğruysa, şu soru önem kazanıyor: Ankara’nın tepkisi neden şimdi gündeme geldi? Tartışmanın zamanlaması, konunun yalnızca eğitim politikaları çerçevesinde değerlendirilip değerlendirilemeyeceğini sorgulatıyor. Enerji ve Savunma Boyutu Azerbaycan petrolünün Bakü-Tiflis-Ceyhan hattı üzerinden Akdeniz’e taşınması ve İsrail’in Azerbaycan’la enerji ilişkileri, meselenin ekonomik boyutunu gündeme getiriyor. Bakü ile Tel Aviv arasındaki savunma iş birliği de bu ilişkinin stratejik önemini artırıyor. Bu tablo, Türkiye-Azerbaycan ilişkilerindeki olası görüş ayrılıklarını değerlendirirken İsrail faktörünün de dikkate alınmasını gerektiriyor. Ancak bu ilişkilerin mevcut tartışmanın doğrudan nedeni olduğunu söylemek için daha somut kanıtlara ihtiyaç var. Birleşmiş Milletler’de Netanyahu’nun konuşması sırasında Türkiye heyetinin salonu terk ettiği, Azerbaycanlı diplomatın ise yerinde kaldığı yönündeki iddia da iki ülkenin tutumları arasındaki olası farklılıklar açısından önem taşıyor. Bununla birlikte, tek bir diplomatik davranıştan hareketle kapsamlı bir siyasi kriz sonucu çıkarmak doğru olmaz. Kardeşlik Söylemi, Çıkar Farklılıklarını Ortadan Kaldırmaz Gündelik tartışmalarda başörtüsü, kardeşlik ve siyasi dayanışma öne çıkarken enerji anlaşmaları ve savunma ilişkileri çoğu zaman geri planda kalıyor. Oysa devletlerin dış politikası yalnızca söylemleriyle değil, somut kararları ve ekonomik ilişkileriyle de şekilleniyor. Bu nedenle asıl sorulması gereken üç soru var: Birinci soru: Ankara ile Bakü, İsrail politikasında hangi konularda farklılaşıyor? İkinci soru: Bu farklılıklar diplomatik veya ekonomik ilişkilere yansıyor mu? Üçüncü soru: Başörtüsü tartışmasıyla enerji ve savunma ilişkileri arasında kanıtlanabilir bir bağlantı var mı? Bu soruların yanıtları ortaya konulmadan kesin hükümler vermek, siyasi analizi varsayımlara dayandırma riski taşır. Başörtüsü tartışması önemli olabilir; ancak meselenin bütününü açıklamaya yetmeyebilir. Aynı şekilde İsrail’le enerji ve savunma ilişkileri de tek başına mevcut tartışmanın nedenini kanıtlamaz. Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkilerin gerçek seyrini anlamak için söylemlerin yanı sıra diplomatik temaslara, resmî açıklamalara ve somut politika değişikliklerine bakmak gerekiyor. Çünkü uluslararası siyasette kardeşlik ortaklığı güçlendirebilir; fakat devletlerin önceliklerini anlamak için attıkları adımları da incelemek gerekir.